bu peynir yasagi hakkinda cok bir bilgim yok ama politik gorusumu bi kenara birakarak bakinca ben bu yasagi makul buluyorum. yanlis bilmiyorsam peynir yasagi da diger bircok gida etiketlenmesinde oldugu gibi gercege aykiri urun uretimi ve pazarlamasinin onune gecmek icin cikariliyor. farazi bir ornek uzerinden anlatayim; elma suyu ile elma aromali icecek cok farkli seyler. eger urunun icerisinde gercekten elmanin suyu varsa elma suyu etiketi basilabiliyor ancak elma aromasi veren bir tatlandirici vb. bir sey bulunuyorsa o urune elma suyu etiketi basilamiyor, elma aromali icecek etiketi basilabiliyor. bu sekilde markalarin insanlari aldatmasinin onune gecilmeye calisiliyor. ozetle markalarin yalan beyanda bulunarak pazarlama ve reklam yapmalarinin onune geciliyor. gida sektorunde binlerce dalavere dondugu icin boylesi bir onlem sart olmus sanirim, ki su anki haliyle bile neler neler yapiliyor. ayrica guya bu sekilde sahtekarligin onune gecmeye calisan otorite, bazi urunlerin de mevzuattaki tanimlarini degistirerek sahtekarligi yasallastiriyor. (burada konu politik goruslerim cercevesinde ilerleyeceginden konunun disina cikmadan devam etmek istiyorum.) benim burada deginmek istedigim; otoritenin dogru/yanlis, hakli/haksiz olup olmadigi degil, bu konu ozelinde biz nasil yaklasmaliyiza dair fikrimi soylemek.
peynir denilen sey tanimi geregi hayvansal sutun mayalanmasi ile elde ediliyor. o yuzden vegan peynirler aslinda peynir degil. biz bitkisel sut diyoruz ama bitkisel sut dedigimiz seyler de sut tanimina girmiyor. goruntu, tat, doku gibi ozellikleri asillarina benzedigi icin bu isimlendirmeleri kullaniliyoruz, bu gayet anlasilir bir sey. ancak bu isimlendirmeler toplumun tamami tarafindan bilinir ve anlasilir durumda degil. o yuzden her ne kadar bir dolandiricilik kasti olmadan yapiliyor dahi olsa aslinda sahte urun pazarlamasi yapilmis olunuyor bu isimlendirmelerle. o yuzden vegan peynir, sut, hayvan bedeni turevi olan isimlendirmeler kullanmak yerine farkli isimle piyasaya surulmeleri gerekiyor bence. farkli isimlerle piyasaya surulmelerine dair yasal bir engel var mi onu da bilmiyorum.
her ne kadar gundelik yasamimda ben de vegan peynir, vegan kofte vb. gibi kavramlari kullaniyor olsam da bunlari kullanmamak gerekiyor. nasilki hayvan turlerini ifade eden kelimeleri mecazlayarak hakaret veya ovgu amaciyla kullanmamiz uygun degilse; okuz, aslan gibi kelimeler; orjinalinde hayvanlarin somurusunu barindiran bu tarz urunlerin isimlendirilmesinde de bu kelimeler kullanilmamali. cunku kelimelerin kullanimi altinda yatan varsayimlar veganliga uygun degil.
bir ornek uzerinden anlatmak istiyorum bunu. ornegin hakaret olarak birisine esek dememiz yanlis, degil mi? neden peki? basit mantik ilkeleriyle dusunecegim. cunku birisine hakaret etmek icin esek dedigimizde esek kelimesinin referans ettigi turun kendi turumuzden asagilik oldugunu, saygiya layik olmadiklarini vs. kabullenmis oluruz. bu kullanimin temelinde bu kabul yatiyordur.
ozetle:
hakaret ettigimiz ozne = esek
esek = asagilik
hakaret ettigimiz ozne = asagilik
aynisini vegan kiyma icin yapalim:
vegan kiyma = tuketilebilir
vegan kiyma = bir kiyma cesidi
kiyma = hayvan bedeni
hayvan bedeni = tuketilebilir
bunun ucuk veya sacma oldugunu dusunebilirsiniz ama bizim kafamiz boyle calisiyor. zaten bu yuzden naveganlar kendilerince "vegan kasar, vegan adana mi olurmus canim, bu veganlar da iyice suyunu cikardi. madem yemiyorsun, niye yeniden navegan seyler yemeye calisiyorsun? iste bu yuzden veganlik sacmadir." gibi sacma bir yorum yapip duruyorlar.
veganlik hem pratik dunyada hem fikir dunyasinda hayvan somurusune karsi olmaktir, hayvan somurusunu uretmemek, varolan somuruye ortak olmamaktir. biz vegan peynire peynir dedigimiz surece peynir kelimesinin hayat bulmasina, dolayisiyla hayvan somurusunun dusunce duzleminde yasamasina destek olmaya devam ederiz. vegan peynir dedigimiz zaman, karsidakinin aklinda canlanan goruntu hayvan sutunden elde edilmis olan peynir oluyor yine. bu sekilde karsidaki kisinin zihninde peynir kelimesini tekrar canlandirarak peynirin tuketilebilir bir sey oldugu dusuncesini de pekistirmis oluyoruz. somuruyu sadece somut dunyamizda degil, soyut dunyamizda da ortadan kaldirmak icin somuruye referans eden kelimeleri de tedavulden kaldirmamiz gerek. her ne kadar bilinc seviyesinde boyle olmasa da mantik seviyesinde bu boyledir. yoksa hicbir vegan bunu savunuyor olamaz, olsa vegan olmaz zaten. ama bu durumun mantiken celiskili oldugu da kesin. dil, dusuncenin ifade bicimidir, ve donusumlu olarak birbirlerini var ederler. dilimizi ilkelerimize(dusuncelerimize) uygun sekilde kullanmadigimiz surece ilkeli bir yasam suremeyiz.
keske bu kelimeleri hayvan somurusune referans veren anlamlarindan kurtarip ozgurlestirebilsek, o zaman bu kelimelerin kullaniminda herhangi bir sorun olmaz. veganlar arasinda bu ozgurlesme gerceklesmis olsa da hala naveganlarin cogunlukta oldugu bir dunyada yasadimiz icin bu kelimelerin kullanilmasini yanlis buluyorum.
ozetle: tanimlari geregi hayvan somurusuyle elde edilen urunlerin isimlerini vegan urunlere vermek ilkesel olarak yanlistir.
